آخرین اخبار
کد خبر: ۵۰۰۳۷
تاریخ انتشار: ۲۴ مرداد ۱۴۰۰ - ۰۹:۴۰
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
اقتصاد باغباني ايران:
رضا صداقت، دكتري اقتصاد كشاورزي(‌ گرايش سياست و توسعه)، دانشيار پژوهش و مدير گروه تحقيقاتي، پژوهشكده پسته، موسسه تحقيقات علوم باغباني كشور


به گزارش شروع آنلاین، در ايران با استناد به آمارنامه محصولات باغباني منتشر شده وزارت جهاد كشاورزي در سال 1398، سطح زير كشت محصولات باغباني به ميزان 2953971 هكتار است كه 23459467 تن محصول ساليانه توليد مي گردد. 84/9 درصد از سطح زير كشت اين محصولات بارور و 15/1 درصد آن غيربارور است. 86/9 درصد از سطح بارور محصولات باغباني كشور آبياري شده در حاليكه 13/1 درصد آن ديم مي باشد. 93/7 درصد از توليد باغباني كشور آبي و 6/3 درصد آن ديم است. بيشترين سطح بارور محصولات باغي به ترتيب در استان هاي خراسان رضوي، فارس، كرمان، مازندران و آذربايجان غربي مي باشد، در حاليكه بيشترين ميزان توليد ساليانه به ترتيب متعلق به استان هاي فارس، مازندران، تهران، آذربايجان غربي و جنوب استان كرمان است. بيشترين سطح زير كشت محصولات باغي كشور به ترتيب مربوط به پسته، انگور، سيب، بادام و پرتقال است. بيشترين ميزان توليد محصولات باغباني به ترتيب مربوط به  سيب، پرتقال، انگور، خيار و خرما مي باشد . 56/4 درصد از سطح زير كشت بارور و 40/5 درصد از توليد محصولات باغي كشور مربوط به محصولات نيمه گرمسيري و خشك است. با وجودي كه تنها 0/5 درصد از سطح زير كشت بارور متعلق به محصولات گلخانه اي بوده است، اين محصولات 12 درصد از توليدات باغباني را به خود اختصاص داده اند كه اين خود نشان از بهره وري بالاي عوامل و نهاده هاي توليد بويژه آب، زمين و نيروي انساني در بخش توليدات گلخانه اي دارد و به نظر مي رسد توسعه اين بخش از محصولات در شرايطي كه كشور ما از محدوديت شديد منابع آب در دسترس كشاورزي رنج مي برد، بايستي در اولويت توسعه بخش كشاورزي و باغباني قرار گيرد.                                                                                                                                                           

 بر اساس آمار سال هاي 2016 تا 2019 سازمان خواروبار و كشاورزي ملل متحد (فائو)،  ايران در توليد 15 محصول باغي داراي رتبه كمتر از 10 جهاني است و در مجموع ايران توانسته است رتبه 8 دنيا در توليد مهمترين محصولات باغباني را به خود اختصاص دهد. كشور ما در توليد زعفران رتبه اول ، در توليد پسته، خرما، زردالو رتبه دوم، در توليد گردو، گيلاس و هندوانه رتبه سوم، در توليد انجير، سيب درختي، پرتقال و خيار رتبه چهارم، در توليد بادام و بادمجان رتبه پنجم، در توليد چاي رتبه هفتم و در توليد انگور رتبه نهم جهاني را به خود اختصاص داده است.                                                                                                                                      
با استناد به آمار مستخرج از وب سايت سازمان توسعه تجارت در سال 1399، جمع ارزش صادرات 10محصول مهم باغبانی در سال 1399 حدود 3752 میلیون دلار بوده است. جمع کل صادرات همه محصولات باغبانی به غیر از صنایع غذائی مربوطه،  4088 میلیون دلار گزارش شده است. لذا سهم کلیه محصولات باغبانی از صادرات کشاورزی و صنایع غذائی کشور( 6157 میلیون دلار) در سال مزبور 66/4 درصد مي باشد. سهم 10 محصول مهم باغبانی از کل صادرات کشاورزی و صنایع غذائی 60/93 درصد بوده است.  کل صادرات غیرنفتی کشور در سال 1399 تقریبا 34793 میلیون دلار گزارش گردیده است که  صادرات باغبانی کشور حدود  12 درصد از آن را به خود اختصاص داده است. صادرات پسته به تنهائی حدود 4 درصد از صادرات غیرنفتی و 33/4 درصد از صادرات باغبانی کشور را دارد. سهم صادرات مجموعه كالاهای صنایع غذایی و کشاورزی حدود 17/6 درصد از ارزش کل صادرات غیر نفتی در سال 1399 بوده است.                                                                      پسته، میوه ها و سبزی های تازه، گوجه فرنگی، سیب درختی، خرما، کشمش، زعفران، هندوانه، پیاز و سیب زمینی به ترتيب 10 محصول صادراتي مهم باغباني از نظر ارزآوري براي اقتصاد ايران  بوده اند.                                                                                                        
اگر چه كشور ما در توليد محصولات كشاورزي و بويژه توليدات باغباني توانسته است رتبه جهاني خوبي را بدست آورد، اما متاسفانه از نظر حجم و ارزش صادرات موفقيت قابل توجهي نداشته ايم و فاصله ما با كشورهاي مطرح صادر كننده دنيا بسيار زياد است. بر اساس آمار فائو در سال 2021، براي نمونه كشور  برزيل به عنوان پنجمين صادر كننده جهاني توانسته است با 55/4 ميليارد دلار ارزآوري قابل توجهي را از محصولات كشاورزي خود داشته باشد، در حاليكه مجموع صادرات كشاورزي و صنايع غذائي كشور ما در سال 1399 تنها حدود 6/2 ميليارد دلار بوده است.                                                                                                  
برخي چالش هاي بخش كشاورزي و باغباني در ایران
عدم استقرار مدیریت یكپارچه( سيستمي) واحدهاي توليدي بويژه براي واحدهاي كوچك و خرده مالكي.
عدم رعايت الگوي بهينه كشت متناسب با ميزان منابع و امكانات توليدي و تقاضاي بازار محصولات كشاورزي و باغباني.
عدم شناسائي و تكميل زنجيره هاي توليد و ارزش محصولات كشاورزي و باغباني.
ضعف در مديريت بازار داخلي و صادراتي محصولات كشاورزي و باغباني و ناكارآمدی نظام توزیع و تنظیم بازار. 
ضعف در مديريت منابع آب، پایین بودن بهره وری آب و كمبود سرمایه گذاری در آب و خاك و منابع پايه.
ناكارآمدی سیاستهای حمایتی ناشی از عدم تناسب نظام تعرفه ای و یارانه ها با ساختار تولید و بازار. 
ضعف در حفظ منابع تولید و كم توجهي به پايداري توليد و درآمد بخش كشاورزي و باغباني. 
ضعف در فناوری هاي پيشرفته ، حمل و نقل، صنایع تبدیلی، فرآوری و نگهداری، مكانیزاسیون، تولید نهاده هاي با كيفيت (سم، كود) و.... 
عدم وجود نظام بهره برداري مناسب و ضعف تشكل هاي كشاورزي و بويژه تعاوني هاي توليد كشاورزي در ساماندهي به نظام بهره برداري.
بالا بودن سن و پائين بودن سطح سواد رسمي و دانش کشاورزان و عدم تمايل نسل جوان و تحصيلكرده به ورود به عرصه توليد محصولات كشاورزي و باغباني.
خرد و پراکنده بودن اراضی کشاورزی و باغباني.
بالا بودن و روند فزاينده هزینه های تولید و قيمت تمام شده محصولات كشاورزي و باغباني.
سرمايه گذاري اندك در بخش كشاورزي و شرایط سخت و  بهره بالاي آشكار و پنهان تسهیلات بخش کشاورزی.
ریسک بالای فعالیت ها در بخش کشاورزی و عدم پوشش بيمه جامع و انگيزه پايين كشاورزان براي بيمه محصولات كشاورزي و باغباني.  
ضايعات و فساد پذيري نسبتا زياد محصولات كشاورزي و باغباني.
تغييرات شديد اقليمي و تاثير منفي بر توليدات محصولات كشاورزي و باغباني.
سن بالاي بسياري از باغات و كاهش بهر ه وروي توليد آنها.
بهره وری پایین در تولید برخي محصولات اصلي بخش کشاورزی و باغباني.
  فقر  بهره برداران خرده مالك و شكل گيري دور باطل توسعه نيافتگي در بخش كشاورزي و باغباني.

برخي راهكارهاي مديريتي و اقتصادي مقابله با چالشهاي ساختاري بخش كشاورزي و باغباني ايران
 1- برنامه ريزي براي توليد و درآمد پايدار و اقتصادي محصولات كشاورزي و باغباني در دراز مدت، با تغيير نگاه از رويكردهاي  جزيره اي، ناهماهنگ و كوتاه مدت مبتني بر منافع شخصي و بخشي به نگاه و رويكردهاي  سيستمي و بلند مدت مبتني بر منافع جمعي و ملي، در مقوله هاي توليد و بازار هم از طرف بهره بردارن و هم تصميم سازان و مديران بخش كشاورزي.
2- اجراي طرح آمايش سرزمين، رعايت الگوي بهينه كشت و برقراري تعادل بهينه بين آب كشاورزي در دسترس با سطح زير كشت محصولات كشاورزي و باغباني، متناسب با امكانات و منابع توليد و بويژه در نظر گرفتن مديريت پايدار استفاده از نهاده ها و بويژه منبع توليد كمياب آب و لحاظ نمودن تقاضاي داخلي و صادراتي.
3- تكميل زنجيره توليد و ارزش با هدف ايجاد حداكثر ارزش افزوده و اشتغال ممكن از توليد و بازار (تنوع بخشي به محصولات جانبي و فراورده هاي حاصل از محصولات كشاورزي و باغباني).
4- برنامه ریزی علمی و اجرايی براي توليد اقتصادي محصولات كشاورزي و باغباني با بكار گيري مديريت كشاورزي سيستمي مبتني بر كشاورزي قراردادي و بهره گیری از تجارب موفق داخلی و خارجی در اين زمينه،  با هدف مدیریت و كاهش هزینه های تولید، بهبود بهره وری تولید، ارتقای سود آوری تولید، بهبود کیفیت محصولات تولیدی، کمک به اصلاح مدیریت بازار داخلی و خارجی محصولات كشاورزي.
 5- مديريت بازار، حفظ، تقويت و توسعه بازارهاي صادراتي محصولات كشاورزي و باغباني و تلاش براي افزايش قدرت رقابتي اين  محصولات در بازارهاي بين المللي. 
6- مديريت كارآمد و منسجم در بازار داخلي محصولات كشاورزي و باغباني، با هدف تضمين حاشيه سود كافي براي كشاورزان و باغ داران ، رضايت مصرف كنندگان داخلي و كاهش سودجويي و درآمدهاي نا معقول واسطه هاي بازار، مخصوصا در سطح خرده فروشي و سوپرماركت ها، با هدف افزايش تقاضا و توسعه بازارهاي داخلي محصولات كشاورزي و باغباني كشور.

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: