آخرین اخبار
کد خبر: ۴۲۰۹۵
تاریخ انتشار: ۲۳ بهمن ۱۳۹۸ - ۱۸:۵۹
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
شروع؛
به گفته کارشناسان اقتصادی ضرورت عملیات بازار باز در کشور بیش از پیش احساس می شود، اما اصلاح نظام بانکی، استقلال بانک مرکزی، صندوق های بازار پول نیز از پیش نیازهای اساسی اجرایی شدن این عملیات بازار است.


عملیات بازار باز یکی از سیاست های پولی در اغلب کشورهای جهان است که در کشور ما بعد از گذشت 60 سال از زمان تاسیس بانک از ابتدای مهر 98 کلید خورد و اجرایی شدن آن نیز در دی ماه 98 صورت گرفت تا به وسیله آن بتوان کنترل نرخ تورم، نرخ سود، تزریق پول و .... محقق شود.به عبارات دقیق تر، عملیات بازار باز به کشورها اجازه می دهد تا با خرید و فروش اوراق قرضه دولتی، اقدام به گسترش و یا انقباض میزان پول در سیستم بانکی کنند و از این طریق بتوانند رشد اقتصادی را افزایش دهند.هر چند که در کشور ما این موضوع با تاخیر زیادی صورت گرفته است، اما این نکته قابل توجه است که با توجه به افزایش تحریم های آمریکا علیه ایران و تاثیرات آن بر اقتصاد کشور، عملیات بازار باز می تواند تا حدودی روند وضعیت اقتصاد کشور را بهبود بخشد و تاثیر مثبتی بر اقتصاد کشور داشته باشد، ولی در این راستا باید زیرساخت های آن تقویت شود تا این مسئله با چالش های کمتری مواجه شود.هرچند که این موضوع به باور مدافعان می تواند به دنبال خود شفافیت، افزایش نقدشوندگی اوراق دولتی، کنترل نرخ تورم، هزینه تامین مالی دولت، قاعده مندسازی استقراض بانک مرکزی را به همراه آورد، اما منتقدان آن هم بر این باورند که هنوز ملزومات و زیرساخت های این عملیات در کشور وجود ندارد تا بتوان این عملیات را با موفقیت محقق کرد.
ایجاد دالان نرخ سود بین بانکی از سوی بانک مرکزی
بانک مرکزی دالان نرخ سود بین بانکی را تعریف کرده و در آن، نرخ کف دالان را نرخ پس‌انداز منابع بانکها نزد بانک مرکزی و نرخ سقف آن را نرخ تنزیل مجدد نهایی تشکیل می‌دهد.بانک مرکزی مدتی است که عملیات بازار باز را رسماً کلید زده است. دیماه امسال بود که همزمان با برگزاری مجمع بانک مرکزی با حضور حسن روحانی، رئیس جمهوری اسلامی ایران، عملیات بازار باز رسماً آغاز به کار کرد. فرآیندی که به گفته رئیس بانک مرکزی، کاهش تورم را نشانه گرفته و تلاش دارد تا از طریق بازارگردانی اوراق دولتی به واسطه بانک مرکزی، نرخ سود را کاهش داده و با کنترل نقدینگی، تورم را هم مهار کند.بر این اساس بانک مرکزی تاکنون در چندین نوبت حراج، تلاش کرده تا اوراق دولتی را به فروش برساند و زمینه‌ای را فراهم کند که بانک‌ها بتوانند از این اوراق خریداری کرده و در زمانی که به منابع مالی نیاز دارند، آن را در بازار به فروش برسانند. با این روند، بانک مرکزی امیدوار است که بتواند در بازار بین بانکی، نظم و قراری را به وجود آورد که ثمره آن در میان مدت، کنترل تورم خواهد بود.در واقع بانک‌ها در سایه عملیات بازار باز، مهلت دارند تا بر اساس نیازهای نقدینگی کوتاه‌مدت خود، پیشنهادهای فروش خود را به بانک مرکزی ارسال کنند. بانک مرکزی نیز در حراج‌هایی که بر این اساس تدارک دیده است، کار را پیش خواهد برد و زمینه‌ای را فراهم می‌آورد که بانک‌ها با خرید یا فروش این اوراق، بتوانند در این بازار نقش‌آفرینی کنند.
عملیات بازار باز چگونه متولد شد؟
عملیات بازار باز در سال ۱۹۲۲ در نظام پولی ایالات متحده و به صورت کاملاً تصادفی کشف شد که بزرگترین تحول در سیستم بانکداری مرکزی این کشور بود؛ چراکه سیستم فدرال رزرو را از یک نهاد منفعل (passive) به یک نهاد فعال (active) در امر سیاستگذاری پولی تبدیل کرد.پس از آن، ایالات متحده بعد از جنگ جهانی اول، از رکود اقتصادی سختی رنج می‌برد؛ بنابراین بانک‌های فدرال رزرو منطقه‌ای نگران آن بودند که نتوانند هزینه‌های خود را پوشش دهند؛ از این رو برای بهبود موقعیت درآمدی خویش در نیمه اول سال ۱۹۲۲ اقدام به خرید اوراق بدهی دولتی نمودند.در واقع، منابع دریافتی از بانک‌های فدرال رزرو منطقه‌ای توسط فروشندگان اوراق مذکور در بانک‌های تجاری سپرده‌گذاری شد و سبب متورم شدن ذخایر این بانک‌ها در سراسر ایالات متحده شد. مقامات سیستم فدرال رزرو خیلی زود متوجه شدند که خرید اوراق بدهی دولتی توسط آنها، بر شرایط اعطای اعتبار در سراسر کشور تأثیر گذاشته و وام دهی را تسهیل کرده است. بدین ترتیب عملیات بازار باز به عنوان ابزار اصلی اعمال سیاست پولی توسط فدرال رزرو متولد شد.
کارنامه عملیات بازار باز با گذشت بیش از دو هفته از راه‌اندازی
بر اساس گزارش‌های رسمی، عملیات بازار باز که بیش از دو هفته از آغاز رسمی اجرای عملیات آن گذشته است، به عنوان یک ساز و کار پیچیده و فنی، به تدریج در حال رشد است و بازیگران آن هم بیشتر خواهد شد. در واقع، این ساز و کار برای کنترل نوسانات نرخ سود در حول و حوش نرخ سیاستگذاری بسیار کوتاه مدت در بازار ذخایر بانک‌ها استفاده می‌شود.رئیس کل بانک مرکزی در توضیحاتی اعلام کرده بود، در این بازار خرید و فروش قطعی اوراق دولتی و نیز قراردادهای بازخرید و بازخرید مجدد اوراق دولتی در قالب قواعد مصوب شورای فقهی انجام شده است. در واقع، در مواقعی که نرخ سود بالاتر از نرخ سیاستگذاری قرار گیرد، بانک مرکزی اقدام به خرید اوراق و افزایش عرضه پول می‌کنند و بر عکس هنگامی که نرخ سود پایین‌تر از نرخ سیاستگذاری بیاید اقدام به فروش اوراق و کاهش عرضه پول می‌کند.همزمان بانک مرکزی دالان نرخ سود بین بانکی را هم تعریف کرده و در این دالان، نرخ کف دالان نرخ پس‌انداز منابع بانک‌ها نزد بانک مرکزی بوده و نرخ سقف دالان نیز نرخ تنزیل مجدد نهایی است؛ ضمن اینکه نرخ سیاستگذاری همان نرخ مبادلات بین بانک‌ها در حول و حوش نرخ تعیین شده از سوی بانک مرکزی است.بانک مرکزی تنها زمانی در بازار دخالت می‌کند که نرخ بین بانکی از نرخ سیاستگذاری فاصله معناداری پیدا کند که نرخ بین بانکی از نرخ سیاستگذاری فاصله معناداری پیدا کند، این دخالت می‌تواند با خرید، فروش، خرید مجدد یا معکوس خرید مجدد انجام گیرد.بانک مرکزی با لحاظ تورم هدف، نسبت به تعیین دالان نرخ سود و بالتبع عملیات بازار باز اقدام می‌کند.
توصیه رئیس کل بانک مرکزی به فعالان بازار و بانک‌ها
حال با گذشت بالغ بر دو هفته از راه‌اندازی عملیات بازار باز، عبدالناصر همتی رئیس کل بانک مرکزی به فعالان بازار و بانک‌ها توصیه می‌کند که دارایی‌های غیرنقد خود را به اوراق دولتی تبدیل کنند تا بتوانند فعالانه در بازار بین بانکی حضور داشته و از مزایای آن بهره‌مند شوند، بانک مرکزی با قدرت در پی تغییر کانال انتقال سیاست پولی در کنار اصلاح سالم سازی و ترازنامه بانک‌ها است.


پیش نیاز های یک طرح
حیدر مستخدمین‌حسینی، معاون اسبق وزارت امور اقتصادی و دارایی، در گفت‌وگویی گفت : اجرای این عملیات در نظام بانکی در مراحل نهایی قرار دارد. اجرای مناسب این عملیات در نظام بانکی کشور به گفته کارشناسان اقتصادی می‌تواند آثار مناسبی در پی داشته باشید؛ به شرطی‌ که پیش‌نیازهای آن از جمله توجه به اقتصاد رقابتی و عدم دخالت بی‌رویه دولت و بانک مرکزی در اقتصاد کشور مورد توجه قرار گیرد.
معاون اسبق وزارت امور اقتصادی و دارایی با اشاره به پیش‌نیازهای اجرای عملیات بازار باز در کشور افزود: یکی از نکات کلیدی و اصلی در این مورد این است که عملیات بازار باز به تنهایی منجر به موفقیت نمی‌شود، بلکه در وهله اول باید در کنار سایر سیاست‌های پولی و در مراحل بعدی، در کنار تمام سیاست‌های مالی و پولی به اجرا دربیاید تا نرخ واقعی را که ادعا می‌شود می‌تواند خروجی این بازار باشد شاهد باشیم.
   مستخدمین حسینی به بیان نکاتی درباره مزایای اجرای عملیات بازار باز و همچنین موانع کنونی اجرای آن در کشور پرداخت و اظهار کرد: عملیات بازار باز بخشی از سیاست‌های پولی در اختیار بانک مرکزی است تا آن را اعمال کرده و نقش خود را در اقتصاد و نظام بانکی و از جمله تعیین نرخ سود، با در اختیار داشتن اوراقی که برای دولت‌ است، ایفا کند.وی ادامه داد: این اوراق در ادبیات اقتصادی متعارف با عنوان اوراق قرضه و در ادبیات ما به عنوان اوراقی شناخته می‌شوند که دولت برای اجرای بخشی از پروژه‌های ملی منتشر می‌کند تا این پروژه‌ها مورد بهره‌برداری قرار گیرند. در واقع با انتشار این اوراق و خرید آن از سوی بازاری که تعریف می‌شود، این نرخ می‌تواند پایه‌ای برای نرخ سود بانکی باشد. این اصل موضوع و ماهیت انتشار این اوراق است
 این کارشناس مسائل اقتصادی درباره اینکه آیا عملیات بازار باز می‌تواند به تنهایی منجر به موفقیت شود و خروجی اعمال این عملیات در حوزه اقتصاد کشور همان کارایی را دارد که در اقتصادهای آزاد و رقابتی دارد یا خیر؟ گفت: در واقع چنین نیست. متأسفانه ما عناوین این سیاست‌ها را از ادبیات اقتصاد غرب می‌گیریم اما زمینه اجرایی و خروجی و نتایج حاصله از اعمال آن در بازار متفاوت خواهد بود. .


برچسب ها: شروع
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: