کد خبر: ۱۸۶۷۱
تاریخ انتشار: ۱۵ شهريور ۱۳۹۶ - ۱۴:۲۸
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
گزارش شروع از توسعه فضای مجازی در کشور
صبا شادور- این روزها تمام اطلاعات را می توانیم از شبکه های اینترنتی بدست آوریم. از آخرین اخبار و شرح روز گرفته تا شایعات و مشکلاتی که دور و اطراف ما رخ می دهد تا ذهن مان را درگیر کرده و به دنبال واقعیت و یا عدم واقعی بودن یک خبر، پیش قدم در سایت های خبری معتبر باشیم.
آنقدر که ریشه این شبکه ها باعث شده تا رسانه ملی را هم فراموشی بسپاریم. اگرچه این اتفاق  تنها برای کشور ما رخ نداده است چرا که در خارج از ایران هم اخبار مجازی نسبت به اخبار رسمی، واکنش ها وحاشیه ها را در پی دارد.
حالا گوشی تلفن همراه علاوه بر تماس های ضروری تبدیل به انواع و اقسام شبکه ها، و کانال هایی است که هر شخصی بنا به علاقه خود آنچه را می خواهد از بودن این شبکه ها بدست می آورد. 
امروزه اگر به دنبال برنامه های ورزشی هستید می توانید فیلم یک برنامه ورزشی را دانلود کرده و در کوتاه ترین زمان آن را ببینید. البته که شخصیت مهم، چهره ها و به نوعی سلیبریتی ها در راس این امور قرار دارند.  اما معضلی که به نظر می رسد بوجود آمده رقابت این شبکه های مجازی با رسانه های مختلف از روزنامه تا رسانه ملی است. 
صداوسیما چندان دل‌خوشی از ورود شبکه های مختلف مجازی ندارد. موفقیت این برنامه‌ها که گاه با عوامل تولید و هزینه‌های بسیار کمتری نسبت به برنامه‌های تلویزیونی،‌تهیه و پخش می‌شدند، خواسته و ناخواسته بخشی از مخاطبان رسانه‌ی ملی را از آن خود می‌ کرد و انحصاری را که تا پیش‌ازاین فقط در اختیار صداوسیما بود،‌به چالش می‌کشید.
شاید به همین خاطر است که مدیران قدیمی و جدید تلویزیون پس از چند صباحی که این برنامه‌ها را جدی نگرفتند،‌به فکر راه‌حل‌هایی برای مقابله با چنین اتفاقی افتادند و در گام اول کوشیدند مجری‌هایی را که به سمت فضای مجازی کوچ کرده بودند،‌به جعبه‌ جادو برگردانند.
به همین دلیل سال گذشته تلویزیون در اقدامی ازمجریان چهره تلویزیون درخواست کرد که تنها با رسانه ملی کار کنند و از شبکه های فضای مجازی دور شوند. و این اتفاق افتاد؛ به سرعت مجریانی که در برنامه های مختلف همزمان هم در صداوسیما حضور داشتند و هم در فضای مجازی، به مشکل خوردند و به تلویزیون برگشتند. 

*بودجه ها به شبکه خصوصی رسوخ کرد

فضای اینترنت و تولید برای پخش آنلاین البته جذابیت‌های خاص خودش را دارد. در این حوزه تولید و پخش به‌مراتب ارزان‌تر از تولید و پخش برنامه در تلویزیون است. اما هر برنامه ای نیاز به اسپانسر و بودجه ای داشت که باید کار خود را پیش می برد. حالا وقت آن بود که بخش خصوصی به سراغ برنامه های مختلف بیاید و این اتفاق افتاد.   تعداد زیادی از تهیه کنندگان برای ساخت برنامه های پربیننده، پیش قدم شدند. در این برنامه‌ها از سوی موسسه سفارش‌دهنده مبلغی ثابت به‌عنوان بودجه در نظر گرفته می‌شد و پس‌ازآن بر اساس بازدید و جذب پشتیبان مالی، سود اضافه‌ای به گروه بر می گشت. به‌این‌ترتیب گروه‌های تولید در این برنامه و در فضاهای مجازی با مشکل بودجه روبرو نبودند. اما دولت هم از دور نظاره گر این شبکه ها بود و به طور نامحسوس در چند شبکه هم رسوخ کرد.

*چرا شبکه های اینترنتی موفق بودند؟

شبکه های اینترنتی تبدیل به رسانه های جدی  و قدرتمند برای رسانه ملی  و حتی رسانه های مکتوب شده اند. بعید نیست تا چند سال آینده رسانه  های مکتوب دیگر توانایی جذب مخاطبان خود را به واسطه کمبود خلاقیت و برنامه ریزی نداشته باشند. 
از سوی دیگر در این رسانه‌ها محدودیت‌های صداوسیمای ایران وجود ندارد و برای انتخاب مهمانان هم ‌دست تولیدکنندگان بسته نیست. آن‌ها می‌توانند در استودیو‌های کوچک خود میزبان چهره‌های مختلفی باشند،از چهره های سیاسی تا سلیبریتی هایی که هنوز هم طرفداران خود را دارند.
نشان دادن ساز، سخت‌گیری کمتر در مورد پوشش مهمانان و باز گذاشتن دست آن ها برای هر صحبتی ... هم از دیگر مزایای این فضا در رقابت با صداوسیما است.
تجربه‌ تولید این برنامه‌ها نشان می‌دهد که حتی اگر مراجع نظارتی هم برای ممیزی برنامه‌ها وجود نداشته باشند، خود عوامل بر اساس عرف جامعه‌ ما به شکلی برنامه‌هایشان را تولید می‌کنند که مشکل‌ساز نباشد. همچنان که تابه‌حال هیچ‌کدام از برنامه‌های تولیدی از سوی این بخش با چنین مشکلی مواجه نشده است.
این قانون نانوشته درباره همکاری با سایت‌ها و تلویزیون‌های اینترنتی وجود دارد که هر شخصی که بخواهد به واسطه خواسته های خود می تواند به سراغ برنامه دلخواه برود و مهمان شبکه ای باشد که بازتاب آن بیش از حد خواهد بود. 

*کنسرت های آنلاین و جذب مخاطب سراسری

اما سال گذشته بود که نشستی با حضور یک خواننده سرشناس برای اهالی رسانه صورت گرفت. در این نشست علیرضا قربانی برای اولین بار از کنسرت آنلاین صحبت کرد و  خود او نخستین شخصی بود که این کنسرت را تجربه می کرد.  این کنسرت طبق اعلام عوامل برگزارکننده‌اش ۱۰ هزار مخاطب در سراسر ایران داشت. به مرور شاهد برنامه هایی هستیم که تعداد مخاطبان را از سوی برنامه های اینترنتی بالا می برد. این هم می تواند موقعیت دیگری برای اهالی موسیقی باشد که بعضا کنسرت هایشان با مشکلاتی همچون لغو به یکباره و نیز بهم خوردن برنامه های آن ها روبرو می شود.  

*نگاهی به شبکه های پربیننده اینترنتی

اما شبکه هایی که از همان ابتدا توانستند مخاطبان خود را بدست بیاورند، تعدادی محدود هستند که اتفاقا هنوز هم فعالیت می کنند. در واقع جذابیت فضا های مجازی به حدی بالا رفته است که دیگر دیدن هر چهره ای در فضای مجازی و گفت و گو محور برایمان عجیب و غیرقابل باور نیست. 
اگر به خاطر بیاورید برنامه اینترنتی «دید در شب» رضا رشید پور یکی از نخستین برنامه‌های گفت‌وگومحور در فضای مجازی بود. رضا رشید پور در این برنامه که روی خروجی سایت آپارات قرار می‌گرفت، مصاحبه‌های جنجالی بسیاری با هنرمندان و سیاستمداران انجام داد که یکی از پرمخاطب‌ترین این برنامه‌ها مصاحبه با سحر قریشی بود. بخشی از این گفتگو بارها در شبکه‌های اجتماعی و نرم‌افزارهای ارتباطی مثل تلگرام بازنشرشد. 
فصل ابتدایی «دید در شب» با اجرای رشید پور به پایان رسید و او به دلیل درخواست‌های مدیران صداوسیما، پس از مدتی ممنوع‌التصویری به تلویزیون بازگشت تا برنامه‌ای تازه را اجرا کند. اما درنهایت موفقیتی در حد و اندازه‌ی «دید در شب» نیافت.

*آپارات و ادامه یک مسیر طولانی

بسته‌شدن وب‌گاه یوتیوب در سال 1388، باعث شد تا ایده طراحی سرویس‌های اشتراک گذاری ویدئو در داخل کشور قوت بگیرد. اتفاقی که اولین بار و به طور آزمایشی در تاریخ 24 بهمن 1389 توسط شرکت «صبا ایده» و با مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در قالب راه‌اندازی وب‌گاه «آپارات» به وقوع پیوست. دو ماه بعد از آن، «آپارات» کار خود را به طور رسمی آغاز کرد تا به عنوان اولین سرویس‌ اشتراک گذاری ویدئو ایرانی شناخته شود.
آپارات در کمتر از 4 سال توانست تبدیل به ششمین سایت پربازدید مخاطبان ایرانی شود. سایتی که در غیاب رقبای خارجی چون «یوتیوب»، «دیلی‌موشن» و «ویمیو» تبدیل به پربازدیدترین سرویس فارسی به اشتراک‌گذاری ویدیو شد. سرویسی که به کاربران خود اجازه می‌داد در بخش‌هایی مختلفی همچون طنز، آموزشی، تفریحی، مذهبی، موسیقی، سیاسی، علم و تکنولوژی، ورزشی و... ویدئوهای مورد نظر را به اشتراک بگذارند.
پیشرفت سریع این سرویس فارسی باعث شد تا اعتماد مخاطبان نسبت به آن افزایش یابد و حتی مخاطبان خارج از ایران در برخی کشورهای همسایه همچون افغانستان نیز به جمع استفاده کنندگان این سرویس بپیوندد. موضوعی که باعث گسترش تاثیر اجتماعی این سرویس در داخل کشور و حتی منطقه می‌شد. 
«آپارات» که ازجمله سایت‌های اشتراک ویدیو است، پس از بازگشت رضا رشید پور به صداوسیما به دنبال نگاه‌داشتن مخاطبان خود برنامه گفت‌وگومحور تازه‌ای بانام «چارگوش» تولید کرد. این برنامه که در حوزه موسیقی بود ابتدا با اجرای احسان کرمی و آزاده صمدی روی سایت قرار می‌گرفت و پس از مدتی زهرا عاملی و مهراب قاسم‌خانی این برنامه را ادامه دادند.  اما در انتها هم به دلیل همان محدودیت های مجری و چهره های سینمایی، این برنامه مدتی ادامه پیدا کرد و بعد متوقف شد. با این حال «آپارات» با قدرت تمام در موقعیت های مختلف به راه خود ادامه داد و با راه اندازی برنامه های ورزشی، تئاتر و موسیقی همچنان یکی از موفق ترین شبکه های اینترنتی به شمار می رود. 

«تی وی پلاس» هم که جزو نخستین تلویزیون‌های اینترنتی در ایران محسوب می‌شود، پس از حدود سه  سال و نیم جایگاهی میان مخاطبان خود یافته است. این تلویزیون گفت‌وگوهایی با چهره‌های شناخته‌شده و حتی ناشناخته دارد اما کمتر مصاحبه‌ای از میان این گفت‌وگوها جنجالی شده است. البته به این نکته هم باید اشاره کرد که  «تی وی پلاس» بیشتر به دنبال سوژه هایی است که مردم عام را درگیر می کند و به مسائل شخصی افراد مختلف می پردازد.
اما ازدیگر برنامه های پرمخاطب این حوزه می توان به برنامه 35 نت فریدون جیرانی اشاره کرد که توجه بازیگران  و اهالی سینما را به خودجلب کرده است. برنامه  ای که آنقدر دست بازیگران را برای بیان آنچه می خواهند بگویند، باز گذاشته است که وقتی بخش هایی از آن را تماشا می کنی، به نظر می رسد همه ناگفته های فلان بازیگر و کارگردان در طی همه این سال ها به یکباره بیان شده است. 
کار جیرانی از جشنواره فیلم فجر سال گذشته آغاز شد و در این فاصله برخی از گفت‌وگوهایش (مثل گفت‌وگو با مریلا زارعی، ابراهیم حاتمی کیا و کمال تبریزی) سروصدا کرد و به رسانه‌های مکتوب هم کشیده شد.
بر اساس بازدیدهای درج‌شده در این سایت‌ها میزان مخاطبان معمولاً از صد تا میلیون ها نفر  متغیر است که این تعداد به نسبت سال گذشته افزایش چشمگیری داشته است. البته اگر به این آمار تعداد بازنشر با بخشی از برنامه‌های را در نرم‌افزارهای ارتباطی و شبکه‌های اجتماعی اضافه کنیم، رقم مخاطبان یک برنامه‌ی اینترنتی فراتر از این هم می‌رود.


*فضای اینترنت بهترین موقعیت برای دریافت پاسخ است

مسعود صنم مدیر تولید برنامه «دید در شب» به مجری گری رضا رشیدپور است . او در مصاحبه ای بیان کرده بود که در فضای اینترنتی محدودیت چندانی وجود ندارد و تنها باید تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران بود. اما به لحاظ برنامه‌سازی تفاوت‌های بسیاری میان فضای اینترنتی و صداوسیما وجود دارد. بحث‌های تخصصی برای مخاطبان در فضای اینترنت جذاب نیستند و برای این دست از مخاطبان، بیشتر اخبار زرد و حاشیه‌های زندگی افراد مشهور اهمیت دارد. 
او در ادامه می‌افزاید: درواقع محتواهایی در جامعه‌ی ما وجود دارد که در تلویزیون نمی‌توان به آن‌ها پرداخت، اما در فضای اینترنتی به‌آسانی می‌توان درباره‌ی این موضوعات بحث کرد و پاسخ‌های خوبی گرفت. 
او با تأکید بر این‌که «دید در شب» اولین برنامه اینترنتی پرمخاطب محسوب می‌شود خاطرنشان می‌کند: بیشتر آدم‌هایی که مهمان «دید در شب» می‌شدند در فضای مجازی فعال بودند و این تبلیغ کمک زیادی در تعداد بازدیدها داشت. ما باید پنجشنبه‌ها ساعت ده شب برنامه را روی سایت می‌گذاشتیم و اگر پنج دقیقه دیر می‌شد مخاطبان پیغام می‌گذاشتند که حتماً در حال سانسور هستید که برنامه را تا این زمان آپلود نکردید.

* موفقیت «آپاراتچی» به دلیل ماندگاری آن است

ایمان رحیم پور  سردبیر و مجری تولید برنامه «آپاراتچی»است که  این برنامه هر هفته به شکل زنده از شبکه اینترنتی پخش می شود و مخاطبان سینمایی هم از آن استقبال می کنند. برنامه ای که می توان گفت از هیچ رویداد مهم سینمایی دور نمی ماند و تمام نشست ها و خبرهای مهم سینما را در طول هفته پوشش می دهد.  رحیم پور از زمان یک سال و نیم این برنامه صحبت می کند و می گوید: برنامه «آپاراتچی»  بدون وقفه، یک سال  و نیم است که روی شبکه قرار می گیرد. موفقیت این برنامه به دلیل تداومی بوده که در طول این مدت داشته و توانسته اعتماد بین مخاطب و پخش هرهفته برنامه را تضمین کند.  
او در ادامه عنوان می کند: خیلی از برنامه های شبکه اینترنتی صرفا برای جذب مخاطب ساخته می شوند و با زمان های محدود در حد یک کلیپ ، می خواهند توجه مردم را به خود جلب کنند. کمتر پیش می آید که در شبکه های مختلف اینترنتی شاهد برنامه های تخصصی باشیم، اما برنامه «آپاراتچی» ازهمان ابتدا گفت و گو محور بود و مهمانان را تشویق به صحبت های جدی می کرد تا  خوراک مخاطب با دیدن این برنامه مهیا می شد. درواقع رمز موفقیت این برنامه،‌به دلیل ماندگاری اش در این مدت بوده است. اگرچه مشکلات مالی همچنان به تیم این برنامه فشار می آورد اما خروجی کار، هر هفته این انرژی را به من و تیم همراهم می دهد که مهمانی را برای قسمت بعدی آماده کنیم. 
این مجری برنامه در ادامه می گوید: خلاقیت اگرچه در ساخت برنامه های اینترنتی مهم است اما محتوا بیشتر از هر موضوعی می تواند برنامه های اینترنتی را موفق کند. توجه کنید برنامه هایی که محتوایی ضعیف را دربرمی گیرند به مرور زمان به وادی تکرار می افتند و کم کم مخاطب را پس می زنند اما اگر محتوای یک برنامه قوی باشد،‌قطعا در هر قسمتی، حرف تازه ای برای مخاطب خواهد داشت.
رحیم پور در ادامه با تاکید بر برنامه هایی که صرفا ساخته می شوند که نام یک شبکه را یدک بکشند، بیان می کند: شبکه های اینترنت موقعیت های مختلفی را برای مخاطبان با هر سلیقه ای بوجود می آورد. اما نباید بگذاریم برنامه هایی که محتوای دم دستی و به قول معروف سطحی دارند، ذهن مردم را درگیر کنند. نوع برنامه ای که باید در شبکه های اینترنتی ارائه شود، واقعا مهم است. از طرفی موفقیتی که الان برنامه «آپاراتچی» دارد که خیلی بیشتر از 6 ماه نخستی است که وارد دنیای مجازی شده بود. پس رمز موفقیت این برنامه ماندگاری آن است.
رحیم پور در مورد حضور چهره های سرشناس در برنامه های اینترنتی عنوان می کند: قدرت شبکه های اینترنتی به جایی رسیده است که  باعث می شود تا چهره های مختلفی برای حضور در این برنامه اعلام آمادگی کنند. علاوه بر آن سرعت انتشار و نیز مستقیم بودن حرف های یک شخص مشهور و اطمینان از این جهت که بدون سانسو روی شبکه ها قرار می گیرد، هر کدام دلیلی بر استقبال از شبکه های اینترنتی  است. 
مجری این برنامه بالاترین میزان مخاطب این برنامه را بیش از 5 میلیون نفر اعلام کرد. که همین موضوع باعث انگیزه کار  در شبکه های اینترنتی است. 

*محدودیت ها و خط قرمزها را  در «تی وی پلاس» می شناسیم

حمید فراهانی  مجری شبکه «تی وی پلاس» است که  این شبکه  با حضور فعالی که در کانال های مجازی و اینستاگرام دارد، مورد توجه و استقبال عموم مردم قرار گرفته است.  
فراهانی درباره وضعیت شبکه های اینترنتی عنوان کرد: وضعیت این شبکه ها مساعد است اما بخشی از محدودیت ها وجود دارد. نه مجریان تلویزیون می توانند در برنامه های اینترنتی حضور داشته باشند و نه مجریان شبکه های مجازی دوباره به تلویزیون برگردند. این محدودیت مجری به مجری وجود دارد.
از نظر انتشار مطالب مختلف، محدودیت وجود ندارد. به خاطر اینکه اغلب کسانی که در شبکه های اینترنتی حضور دارند، تیم مطبوعاتی هستند و  در نتیجه با قواعد و ممیزی ها و چارچوب وزارت فرهنگ و ارشاد کاملا آشنایی دارند و به همین دلیل قبل ازاینکه اتفاق بیافتد ، محدودیت ها را رعایت می کنیم. 
فراهانی درباره تفاوت شبکه های اینترنت و رسانه ملی بیان کرد:فضای اینترنت و شبکه های مجازی خط قرمزهایش از تلویزیون خیلی کمتر است. دست ما برای انتخاب سوژه های جذاب تر بازاست. به همین دلیل افرادی هم که به سراغ این شبکه ها می آیند، با فضای آزاد برای صحبت کردن، موافق هستند. اگرچه چهره هایی هم هستند که دوست ندارند در این شبکه ها حضور داشته باشند. 
او درباره عدم حضور عده ای که نمی خواهند در این شبکه ها به صحبت و مصاحبه بپردازند، گفت:به نظر  من یک تم روشنفکری همچنان وجود دارد؛  که در واقع با مصاحبه نکردن ، فکر می کنند بیشتر برای مردم عزیز می شوند و دست نیافتنی تر می شوند.  یک سری هم هستند که خیلی  بلد نیستند حرف بزنند و اصولا تفکری ندارند. برخی هم می گویند تلویزیون به ما اجازه مصاحبه با شبکه های اینترنتی را نمی دهد و می ترسند که با سئوال های بی پرده تر روبرو شوند و جواب های بی پرده تری هم بدهند. به هرحال ما هم سراغ آدم هایی می رویم که یک کاری انجام داده باشند. 
این مجری شبکه «تی وی پلاس» در ادامه به میزان مخاطب این شبکه اشاره کرد و گفت: در طول روز و در فضاهای مختلف از وب سایت و اینستاگرام و غیره و فیس بوک حدود 4 تا 5 میلیون نفر بازدید کننده داریم.
او با اشاره به مجوز رسمی برای راه اندازی این شبکه ها بیان کرد:رویکرد دولت دربرابر فضای مجازی خیلی خوب بود.  خیلی هم با آغوش باز ما را پذیرا بودند.  چند ماه گذشته گفتگوی خیلی خوبی در کاخ ریاست جمهوری با آقای قاضی زاده هاشمی داشته ایم که روند و رویکردشان نسبت به شبکه های مجازی کاملا مثبت بود.  در واقع بخش خصوصی مستقل هستیم و چون اولین تیمی بودیم که تلویزیون اینترنتی را در ایران راه انداختیم، سعی کردیم، روی پای خودمان بایستیم. خدا روشکر استقبال از اسپانسرها از شبکه «تی وی پلاس» هم تا کنون خوب بوده اما در مورد مجوزه ها برای این شبکه ها صحبتی نشده است. 

*رضا رشیدپور: تلویزیون و شبکه های مجازی باید رفیق هم باشند

رضا رشیدپور از جمله مجریان چهره ای  است که با برنامه «دید در شب» در شبکه های مجازی بر سرزبان ها افتاد.  برنامه ای که گفت و گو محور بود و حضور مهمانان چهره و صبحت هایی که در طول گفت و گو انجام می شد، بیشتر مورد توجه قرار گرفت. 
رشیدپور در مصاحبه با ایلنابیان کرده بود که من همیشه آماده همکاری با صداوسیما هستم و تولید برنامه در فضای مجازی هیچ منافاتی با کار در تلویزیون ندارد.
با توجه به دغدغه مسئولان نظام و همچنین دغدغه رهبر معظم انقلاب درباره فضای مجازی، احساس می‌کنم کسانی که در عرصه فرهنگ و هنر فعال هستند، باید به سهم خود بخشی از این دغدغه‌ها را مرتفع کنند. من هم با توجه به دغدغه و توصیه‌هایی که ایشان برای تولید محتوا در فضای مجازی داشتند، فکر کردم باید در این زمینه گام برداشت و باز هم تأکید می‌کنم حضورم در فضای مجازی هیچ منافاتی با کار در تلویزیون ندارد.
او همچنین در بخشی از حرف های خود به محدودیت ها در برنامه های تلویزیونی نسبت به شبکه های مجازی اشاره کرد و گفت:به نظرم محدودیت‌ها در فضای مجازی کمتر است .این عرصه‌ها تفاوت‌های بسیاری دارند. ما در تلویزیون مقید به رعایت خط قرمزهای مشخص هستیم اما مشکل، تفسیر سلیقه‌ای این ممیزی هاست. پاره‌ای از مدیران تلویزیون خط قرمز‌ها را تفسیر سلیقه‌ای می‌کنند و طبیعی است در چنین شرایطی خط قرمزها بیشتر شود. امیدوارم روزی خط قرمزها مشخص‌تر و سلیقه‌ها کمرنگ‌تر شود. از ابتدا هم با تلویزیون رقابتی نداشتیم  و قصد نداریم این حس رقابت را ایجاد کنیم. فضای مجازی نیاز به محتوای خوب داشت.من فکر می کنم تلویزیون و شبکه های مجازی باید با هم رفیق باشند تا روبروی هم بایستند. 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: